Συνεντεύξεις - Άρθρα

Από την αλλαγή, στη μεταρρύθμιση. Ένας δρόμος αδιάβατος για το σύστημα υγείας

Η έννοια της «αλλαγής» ως πολιτικό αφήγημα τις προηγούμενες δεκαετίες αποτέλεσε την γενεσιουργό αιτία για την μετάβαση στον Ευρωπαϊκό τρόπο ζωής με εμβληματικές αλλαγές του κοινωνικού και οικονομικού βίου.

Σήμερα η λέξη που κυριαρχεί στον πολιτικό λόγο ως μια μετεξέλιξη της αλλαγής είναι η «μεταρρύθμιση». Λέξεη φορτισμένη θετικά, ενίοτε όμως με στρεβλή χρήση στον δημόσια διάλογο. Συσχετισμένη με την μνημονική εποχή, με οικονομικές περικοπές, την αδικία, την κακή διαπραγμάτευση και την κακοδιαχείριση.

Η έννοια της μεταρρύθμισης όμως εμπεριέχει στην ουσία της την αποκατάσταση μιας στρεβλής κατάστασης μέσω της ανακατανομής, της βελτιστοποίησης και του εξορθολογισμού. Έχει χρησιμοποιηθεί έντονα και σε θρησκευτικές συγκρούσεις και τάσεις, με πιο γνωστή αυτή της θρησκευτικής μεταρρύθμισης του 16ου αιώνα, όπου ουσιαστικά δημιουργήθηκε ο Προτεσταντισμός.

Η μεταρρύθμιση όμως εμπεριέχει πολλές φορές προκλήσεις σε ζητήματα σημαντικά και πολιτικά δύσκολα στην διαχείριση. Το μεγαλύτερο μειονέκτημα της είναι όμως το εξής: Βελτιώνει τη ζωή πολλών αλλά σε μικρό βαθμό (και ίσως όχι άμεσα) και συγχρόνως χειροτερεύει την ζωή λίγων σε πολύ μεγάλο βαθμό.

Συνεπώς δίνει έντονα κίνητρα σε μικρές ομάδες πληθυσμού να την πολεμήσει με σθένος, ενώ αντίθετα δεν δίνει ισχυρό κίνητρο σε αυτούς που θα ωφεληθούν να την υποστηρίξουν. Έτσι δημιουργούνται έντονες κοινωνικές συγκρούσεις, απεργίες κτλ, και στο τέλος το αποτέλεσμα συνήθως είναι αρνητικό.

Η μεταρρύθμιση στην Υγεία

Ο τομέας της υγείας ως ζωτικής σημασίας κλάδος τόσο για την κοινωνική συνοχή, την αίσθηση ασφάλειας του πληθυσμού, τις θέσεις εργασίας αλλά και την αγορά που δομείται γύρω της, είναι ένας κλάδος με πολλά αντικρουόμενα συμφέροντα όπου με την πρώτη ματιά σίγουρα δεν ενδείκνυται για μεταρρυθμίσεις.

Να θυμηθούμε πως η δημιουργία του ΕΣΥ αποτέλεσε ένα από τα προστάγματα και την απόδειξη μέσω του πολικού λόγου της εποχής, πως η αλλαγή είναι αναγκαία και εφικτή. Θεωρείται ακόμα και σήμερα το στέμμα του ελληνικού κράτους πρόνοιας ανεξάρτητα από την εκφυλιστική πορεία που ακολουθεί τα τελευταία χρόνια.

Στις μέρες μας το σύστημα υγείας, ως σύνολο, παραμένει αγκυλωμένο σε λογικές που δεν ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες και δεν φαίνεται διατεθειμένο να ταυτιστεί ή έστω σταδιακά να «δοκιμάσει» την έννοια της μεταρρύθμισης.

Οι απαραίτητοι τομείς αλλαγών είναι ευδιάκριτοι σε όσους ασχολούνται με προβλήματα στον χώρο της υγείας. Οι μελέτες για τα προβλληματα του συστήματος υγείας, από εγχώριους και ξένους οργανισμούς είναι πολλές, ενώ ταυτόχρονα η γνώση και η σύγκριση με τις ανεπτυγμένες χώρες του πλανήτη είναι διαθέσιμη σε όλο το φάσμα της κοινωνίας μέσω του διαδικτύου.

Οι πραγματικές ανάγκες του τομέα της Υγείας

Ποιες μεταρρυθμίσεις χρειαζόμαστε όμως στην υγεία; Έχουν γίνει τέτοιες, τα τελευταία χρόνια; Ο ΕΟΠΥΥ ήταν μεταρρύθμιση και μάλιστα όχι μνημονική υποχρέωση. Η αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας είναι μεταρρύθμιση και συγχρόνως μνημονική υποχρέωση. Το πρώτο έγινε με τεράστιες συγκρούσεις, διαμαρτυρίες κτλ, ενώ για το δεύτερο δεν ασχολείται ιδιαίτερα κανείς και δεν φαίνεται πιθανό να υλοποιηθεί εντός των προβλεπόμενων χρονοδιαγραμμάτων (τέλος του 2017).

Η αλλαγή στον τρόπο αξιολόγησης των διοικήσεων των νοσοκομείων αποτελεί μια απαραίτητη μεταρρύθμιση η οποία δεν πραγματοποιείται και δεν αναφέρεται σε κανένα μνημόνιο. Γιατί όμως δεν πραγματοποιείται;

Ούτε ιδιαίτερα συμφέροντα φαίνεται να θίγονται ενώ θα οδηγούσε σε σημαντική βελτίωση στον τρόπο διοίκησης. Όμως εδώ φαίνεται η αδυναμία του πολιτικού συστήματος να εστιάσει στα καίρια προβλήματα συντονισμένα και και να προκαλέσει έτσι τον ίδιο του τον εαυτό.

Στοχεύοντας σε μεταρρυθμίσεις είναι απαραίτητο να αποφασίσουμε τεκμηριωμένα ποιο είναι το πρόβλημα, ποια θα είναι η λύση, ποια η διαδικασία εφαρμογής και ποια τα αποτελέσματα που στοχεύεις να βελτιώσεις.

Τι δεν είναι…μεταρρυθμίσεις

Μεταρρύθμιση δεν είναι η οριζόντια περικοπή της φαρμακευτικής δαπάνης, το μπλοκάρισμα της εισόδου νέων καινοτόμων φαρμάκων μέσω απίθανων νομοθετικών παρεμβάσεων, η συζήτηση για σκάνδαλα με φαρμακευτικές (για το τελευταίο η δικαστική διερεύνηση είναι προφανώς αναγκάια) κτλ.

Η χώρα μας παρουσιάζει τα μεγαλύτερα ποσοστά ιδιωτικής δαπάνης των νοικοκυριών για υγεία, υψηλά ποσοστά ακάλυπτων αναγκών με αύξηση των ποσοστών στους χρόνια πάσχοντες, έντονα προβλήματα στην πρόσβαση, πολλά νοσοκομεία με λανθασμένη χωροταξική κατανομή και παντελή έλλειψη πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.

Αντί όμως  να συζητάμε πως θα αλλάζουμε και πως θα μεταρρυθμίσουμε το σύστημα υγείας  για να λύσουμε τα παραπάνω, αφιερώνουμε την ενέργεια και τον χρόνο μας σε συζητήσεις με μικροκομματικά κριτήρια, οι οποίες καταλήγουν να ευνοούν τα συμφέροντα των λίγων ενάντια στα συμφέροντα των πολλών.

Να τονιστεί πως στον τομέα της υγείας η μεταρρύθμιση αποκτά άλλη δυναμική καθώς τα πλεονεκτήματα μιας αλλαγής σε αντίθεση με αυτό που αναφέρθηκε παραπάνω, θα ευνοήσει πολλούς, αρκετά και άμεσα.
Αντί λοιπόν να ασχολούμαστε μόνο με τις περικοπές και την διατήρηση των μικροσυμφερόντων ας αποφασίσουμε να ασκήσουμε ουσιαστικές πολιτικές υγείας βασισμένες σε πραγματικά επιδημιολογικά και οικονομικά στοιχεία ξεπερνώντας τα συμπλέγματα φόβου και μικροσυγκρούσεων.

Αν δεν στραφεί η πολιτική ηγεσία αλλά και τα κόμματα της αντιπολίτευσης σε αυτό το δρόμο αντί να αφιερώνουμε τη συζήτηση σε μικρομπαλώματα μόνο και μόνο για να καλύπτουν την απραγία τους, το σύστημα υγείας θα παράγει όλο και χειρότερα αποτελέσματα.

Η τελική εικόνα θα είναι χειρότερη υγεία για τους πολίτες, χειρότερες εργασιακές συνθήκες για τους εργαζόμενους, λιγότερες θέσεις εργασίας (νοσοκομεία, φαρμακευτικές, διαγνωστικά κέντρα κτλ).

Συνεπώς κρίνεται επιβεβλημένο στον τομέα της υγείας να επιλέξουμε την πρόκληση και να προχωρήσουμε σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις άμεσα ώστε να διασφαλίσουμε την μείωση της νοσηρότητας και της θνησιμότητας του πληθυσμού σε περίοδο ταυτόχρονων αυξανόμενων αναγκών στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας έναντι της μόνιμης και από ένα σημείο και μετά καταστροφικής ακραίας δημοσιονομικής προσαρμογής.

Να στοχεύσουμε σε όρους όπως η οικονομική αποδοτικότητα και κλινική αποτελεσματικότητα με συγκρούσεις αλλά και ουσιαστικές προτάσεις όπως η ανακατανομή των νοσοκομειακών δομών, η δημιουργία κέντρων μακροχρόνιας φροντίδας υγείας, η ορθή λειτουργία του ΕΟΠΥΥ ως μονοψωνιακού αγοραστή αλλά και η δημιουργία κλινικού ελέγχου ώστε να μπορέσουμε να αλλάξουμε το σύστημα για ένα καλύτερο αύριο.

Ας μην φοβόμαστε λοιπόν την έννοια της μεταρρύθμισης και μη κάνουμε εννοιολογικές μεταφορές συνδέοντας την έννοια των μεταρρυθμίσεων με κάτι αρνητικό. Όπως είπε ο Lakoff, η εννοιολογική μεταφορά είναι ο μηχανισμός που επιτρέπει να συλλογιζόμαστε για ένα είδος σαν να ήταν κάποιο άλλο.

Δεν είναι απλά ένα γλωσσολογικό φαινόμενο ή απλά ένα σχήμα του λόγου. Είναι μάλλον ένας γνωστικός μηχανισμός που επηρεάζει και στρεβλώνει τις έννοιες και συνεπώς την ορθολογική αντίληψη μας για τον κόσμο. Αυτό πρέπει να το λαμβάνουμε υπόψη μας και να το αξιολογούμε κατάλληλα.

* Ο Θάνος Μπαλασόπουλος είναι Οικονομολόγος Υγείας και επιστημονικός συνεργάτης στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας (ΕΣΔΥ)

Σχετικά Άρθρα

Back to top button